Steroid Al
Steroid Al
Prirodni Park „Geopark Platoa Mehedinci“ – Asociaţia Pro-Mehedinţi

Prirodni Park „Geopark Platoa Mehedinci“ se nalazi na jugo-zapadu Rumunije, severno od grada Drobeta Turnu Severin i pruža se na 106.000 ha.

Umereno-kontinentalna klima sa uticajem sredozemlja i veoma različit reljef stvorili su pogodne uslove za mnogobrojne retke vrste biljaka i životinja. Jednistvena geološka struktura ove zone dovela je do pojave mnogobrojnih geoloških i speoloških formacija. Osim ovih prirodnih bogastava u ovom prostoru nalazimo i mnogobrojne kulturne i istorijske objekte, a narodna tradicija i zanatstva (tkanje, grnčarstvo itd) su još prisutna.

Plato Mehedinci je sačinjen od dve reljefne jedinice locirane između vrhova planine Mehedinci, na zapadu i Getski Pijemont, na istoku, koje se karakterišu veoma sličnim geološkim i geografskim razvojem.

Krečnjaci iz Jurasiko-Kretačkog doba su deo Dunavskog autohtona i prostiru se kao dva paralelna kraka. Zapadna deonica je u sastavu planina Mehedincija a karakteriše se veoma snažnom tektonizacijom. A njeno spuštanje u obliku stepenica prema zapadu doprinelo je formiranju grebena Černe.

Istočna deonica nalazi se u centralnom delu Visoravni Mehedinci, između Baja de Arama i Čirešu. Krečnjački paket je do 200-300 metara debljine a u njegovom sastavu su slojevi od 4-10 m debljine nagnute prema jugo-istoku. Iako zauzimaju samo 5% ukupne površine, krečnjački slojevi stvorili su brojne i raznovrsne karstne pojave po kojima Plato Mehedinci je poznat.

Skoro sve reke koje dolaze sa zapada, sa vodonepropustljivog terena, preuzete su od podzemnih krečnjaka. Nizvodno od tog mesta, doline ostaju suve, pa su tokom vremena formirale oprečne stepenice, kao što su kod reka Topolnica, Ponorac, Ponorel itd. Uzvodno od tih mesta doline su pune nanosa koji se sužava na stotinak metara širine, stvarajući zatvorene kotline sa ravnim dnom. Naj tipičniji primer ove pojave je hidrokarstni sistem nedaleko od naselja Ponoarele, u kojem se nalaze kotline Zaton i Ponoarele.

Sa izuzetkom kotlina, ostale eksdokarstni oblici su manje prisutni na platou Mehedinci. Ipak treba pomenuti doline zapadno od mesta Balta i Marga, kao i pukotine i Prirodni Most Ponoarele (Božiji most).

Podzemne vode iskopale su brojne pećine, čuvene po svojim dimenzijama i ukrasima, kao na primer pećine: Topolnica, Epuran, Bulba, Gramej, Isverna itd.
Morfologija planina Mehedinci se razlikuje od morfologije visoravni . Ako je za zonu platoa tipičan niski karst, u planinama Mehedinci preovladavaju vrhovi i kosine.

Veći deo krečnjaka Visoravni i planine Mehedinci su goli ili pokriveni sa glogovinom, drenovinom, rujevinom, klekovačom i jorgovanom, pomešani sa bukovim drvećem. U više mesta postoje šume divljeg jorgovana, najpoznatije su one iz Isverne, Nadanove ili Ponoarele. U tim mestima, svake godine, početkom maja meseca, kada se jorgovan rascveta, organizuje se „praznik jorgovana“.

Geografska osobenost platoa Mehedinci je kombinacija planinskih karakteristika sa brdskim osobinama. Može se uporediti sa planinama, na koje liči sa stanovišta litologije (čisti škriljci i mezozoični krečnjaci), sa satanovišta reljefa (uske uvale, klanci), postojanje pećina i tektonskih fragmentacija, a u isto vreme se može uporediti i sa brdima (niski su, grebeni ravni, veliki broj naselja).

Ta se osobenost ogleda u raspostranjenu i strukturii vegetacije. Po svom geografskom položaju, plato se pruža u zonama gde neimenično rastu bukove i hrastove šume. Umerena klima pod uticajem sredozemne klime, prosečna nadmorska visina 500-600 m, neravni reljef, blizina Balkanskog poluostrva, litološka struktura (prostrane površine krečnjaka) odigrale su važnu ulogu u konfiguraciji sadašnje strukture vegetacije. Na južnim i jugozapadnim prostranim površinama pojavio se hrast, cerovo drvo, sladar, balkanski gorun, grab, sinak, koprivka, orah, turski lešnik. Bukovo drvo je prisutno balkanskom bukvom. Na krečnjačkim stenama raste nisko rastinje sredozemskog tipa, poznato pod imenom šibljak.

Ova prirodna područja su nastanjena još od davnina, a to je doprinelo i do značajnih promena u površinama , strukturi i sastavu vegetacije. Prokrčene šume zamenjene su sa livadama i poljoprivrednim površinama, ali slabog učinka.

Najbolje su se održale šume u istočnom delu platoa. U dolini reke Košuštea i njenih pritoka, šumski putevi olajkšali su prokrčenje šuma a umesto njih zasađen je crni bor i smreka. Velike površine sa bukovinom, jelovinom i borovom šumom nalaze se u dolini reka Krivej, Lapušnikuluj i Borovacului. U jugo-zapadnom delu platoa prostiru se šume hrasta, sinka, lipe pa i koprivka u dolini Topolnice i na kosini brda koja se spušta ka Dunavu. Doline reka Košuštea i Topolnica bogate su sa jorgovanima, tako da se u mestima Ponoarele, Balta i Nadanova slavi praznik jorgovana u prvoj dekadi maja meseca.

Blaga klima, pod uticajem sredozemlja, kao i specifična vegetacija, doprineli su razvoju velikog broja gmizavaca i insekata. Karakteristične su dve vrste, šarka-pikusac (Vipera ammotytes) i kornjača (Testudo hermanni), specifične za sredozemna područja, i koje su zaštićene zakonom, a koje se nalaze u velikom broju na jugo-zapadu platoa. Osim ove dve vrste, još susrećemo veliki broj drugih otrovnih i neotrovnih zmija. Na krečnjacima se nalazi jedna vrsta malih škorpiona, ali otrovnih. Takođe ima i veliki broj guštera, isto na jugo-zapadnom delu platoa, poreklom sa juga. U šumama bukve i hrasta žive medvedi, veverice, kune, košute, jazavci i vukovi. Od ptica treba pomenuti leštarku, poljarice, sojke, crvendaće idr.

Zahvaljujući svom originalnim prirodnim podnebljem, u visoravan Mehedinci se nalaze najveći borj i najraznovrsnije rezervacije. U ovom prostotu se naslaze 17 prirodnih rezervacija kao što su: Karstski kompleks Ponoare, Kompleksna rezervacija Pećina Topolnica, pećina Epuran, Kornetul Baji, i Valea Manastiri, Kornetul Obaršia Klošani, šuma Borovac, Keile Košuštiej idr.

Koračajući ovim predelima platoa Mehedinci osećaš bilo vremena. Neprešusnost ovog podneblja potvrđuju mnogobrojne arheološke iskopine koje su izvadile na videlo tragove civilizacije još iz neolitika a koje proipadaju kulurii Kocofeni (Čirešu, selo Bunoajka, Županešti). U više lokacija sa ovog platoa pronađeni su tragovi dačanskih naselja iz 4.’1. veka p.r.h. (Balata, Bala de Sus, Malovac), kao i ostaci rimskih naselja (Šišešti, Kraguješti).

Najstarije mesto sa platoa Mehedinci i koje je pomenuto u dokumentima još 1581. je Baja de Arama. Na svakom koraku, u skoro svim naseljenim mestima, se mogu naći spomenicii narodne arhitekture.: crkve, trjice, tradicionalne kuće ili vodenice.

Veliki broj crkava, većinom drvenih, su dokaz da su meštani osećali potrebu da budu što bliže Bogu. Najstariji hram je Skitul Toponicej izgrađen u 14.veku, oslikan 1673. Najstarija drvena crkva je iz 1757. i nalazi se u selu Brebina u blizini Baja de Arama.

Selo, kao osnovna jedninica Geoparka Platoa Mehedinci je specifični rezultat društvenog i istorijskog razvoja. A njihovo sačuvanje za buduća pokolenja se može ostvariti samo koservacijom seoskih zajednica. Na platou Mehedinci postoje nekolioko etnografskih naselja: Balta (18.-19. vek), Kostešti (19.vek), Prežna (19 vek).
Tradicionalni zanati još su prisutni: tkanje vunenih ćilima, bojenje vune sa prirodnim sastojcima, grnčarenje (keramika Šišešti, Noapteša) itd.

Velikji broj naselja su p0oznata još iz drevnog doba po svojim nalazištima rude nemetala. O eksploataciji rude bakra u zoni Ponoarele-Baja de Arama postoje pisani dokazi još iz doba Mirče Starog (Mircea cel Batran).